Sosyalizm ve Komünizm Sistemleri

 Sosyalist ve komünist sistemler, mantık bakımından birbirine benzeyen sistemlerdir. Kapitalist sisteme zıt görüşlerdir. Bu sistemler aslında belli bir siyasi yapıyı ifade ederler. Siyasi yapı da yaşamı etkiler. Yaşamı en çok etkileyen unsur kazanç/para olduğu için bu sistemleri ekonomi temelinde ele alacağız. 

Sanayi devrimiyle beraber artan üretim ihtiyacı, iş gücü ihtiyacını da doğurmuştur. Kurulan fabrikalarda çalışmak için kırsaldan kentlere kontrolsüz göçler olmuştur. İlk başlarda insanların ağır şartlar altında ve düşük ücretlerle çalıştırılmış. Bu böyle devam ederken, sermaye sahipleri ve ticaret yapanlar servetlerini katlamaya devam etmişlerdir. Toplumda var olan sınıflar daha da derinleşmiştir. Kapitalizmin doğuşu ve büyümesi bu şekilde gerçekleşmiş olup, sosyalizm ise buna tepki olarak doğmuştur. İşçi sınıfı, tüm üretim yükünü çekerken kazananın bir avuç insan olması ve işçilerin sefil bir yaşam sürmesi sosyalist düşüncenin gelişmesini sağlamıştır. 

Sosyalizmde özel sermayeye, özel mülkiyete yer yoktur. Devletçilik esastır. Sosyalizmin amacı sınıfsız bir toplum oluşturmaktır. Kabaca her şey devletin olacak, yurttaşlar da bunlardan eşit oranda yararlandırılmaya çalışılacaktır. 

Bu sistemin işleyişi için öncelikle yönetime ihtiyaç vardır. Herkes doğrudan yönetime katılamayacağı için temsili yönetim olacaktır. Özel sermaye olmadığı için her şeyi devlet planlamalıdır. Kapitalist sistemde rekabetçi özel teşebbüsün yerini sadece bir kurum almıştır. Bu da devlettir. Rekabetçi olmayan tek başına yöneten koskoca bir sistem hâliyle hantal kalacak, kendini yenilemekten uzak olacaktır. Devlet sistemi içindeki bireyler sermaye sahibi gibi hareket etmeye başlayacak, bireyler bu gücü kendi çıkarları doğrultusunda kullanmaya başlayacaktır. Yönetenler halkın isteklerini karşılamaktan uzaklaşıp otoriter bir hâl almaları mümkündür.

İnsanın daha çok kapitalist bir doğaya sahip olduğunu önceki yazımda anlatmıştım. Tabii bunun sebeplerinden biri de şu: rekabetçi, kazanmaya dayalı bir sistemde yetişen insanlar bunu normal kabul edecek, kendi düşünce sistemleri de içinde yaşadığı toplumla benzeşecektir. Yani algısal durumlarda söz konusu ama yine de daha fazlasına, daha iyisine sahip olma isteği doğal arzularımızdandır. Kendimizi bizden iyileriyle eşit, bizden iyi olmayanlara karşı ise üstün hissederiz. 

Her şeyin devlete ait olduğu sistemde çok çalışmanın, farkını ortaya koymanın da önemli getirisi yoktur. Çok fazla çalışmayan üretmeyen biri de sizle aynı hayat standartlarına sahip olacak. Bir okulda çalışan ve herkesin aynı ücreti aldığı öğretmenleri düşünelim. Kendini hiç yormayan, ekstra bir şey yapmayan öğretmenler olsun. Bu okulda çok çalışıp fark yaratmaya çalışan öğretmenler yavaş yavaş şunu söylemeye başlarlar: "Neden kendimi daha fazla yorayım ki, diğerleri de benle aynı maaşı alıyor." Sosyalizmde rekabet olmadığı için kapitalist sistemdeki kadar üretim, çeşitlilik vs olmayacaktır. Bu kadar üretime ve çeşitliliğe gerek var mı? Bu ayrı bir tartışma konusu.

Komünizm ise sosyalist işleyişin sonucunda herkesin eşit olduğu sınıfsal farkın ortadan kalktığı nihai hedeftir. Bu iki sistemdeki ortak amaç işçi sınıfı ya da alt tabakadaki insanların seviyelerini yükseltmek, zenginliği topluma yaymaktır ama bu sistemde bir zenginlik olacak mı? Kapitalist sistemdeki kadar üretim bolluğu ve zenginliğin olmayacağı muhakkak. Tabii sınıfsız bir toplum yaratmak ne kadar mümkün? Bu da ayrı bir konu. Netice itibariyle bu sistemlerde de yönetici bir grup olacak, bunlar kendilerini yönettikleriyle ne kadar eşit görecekler? Topluma ne kadar kulak verecekler? Baskıcı bir yönetim olmamalarına kim, nasıl engel olacak? 

Bunların yanında kapitalist ve sosyalist sistemlerin bir arada kullanıldığı karma ekonomi sistemi vardır. Özel teşebbüslerin yetersiz olduğu durumlarda devlet özel teşebbüsün yaptığı işleri yapar. Bu da karma ekonomi modelidir. Bu model kapitalleşmeye çalışan ama özel teşebbüsün yatırım ve üretim gücünün düşük olduğu gelişmeye çalışan ülkelerin uyguladıkları sistemidir. Yarı kapital yarı sosyalist sistem de denebilir. Bu sistemin de kendi içerisinde olumlu ve olumsuz tarafları vardır.