Para, Sanal Para

 Aslında ana maddesi olarak, kağıt ve maden olan paranın bir değeri yok. Sadece kağıt ve maden olarak bir değeri var. Bizler için asıl mesele ürün (mal) ve hizmettir. Şöyle düşünün: Para denen bir nesne yok. istediğiniz her şeyi alabilir, istediğiniz her şeyden yararlanabilirsiniz. Bu durumda muhtemelen kaos çıkar. Var olan her şeyin, var olan herkese ait olması düşünülemez. 

Paranın icadından önce takas yöntemi vardı. Oldukça güç bir yöntem. Çünkü var olan her ürün ve hizmetin karşılığı başka ürün ve hizmet üzerinden ölçülüyor. O yüzden ürün ve hizmet kalitesi değiştikçe her şeyin değerini sil baştan değerlendirilmesi gerekiyor. Para günümüzde sadece alım değeri olan bir kavram değil aynı zamanda bir ölçüm aracı. Temelinde yine kıyas olsa da işleri karmaşık olmaktan çıkarıyor. Örneğin evinizi satacaksınız. Hemen internetten başka evlerin fiyatına bakıyorsunuz. sizin evinizden düşük özelliklere sahip bir evin fiyatından yüksek; evimizden özellikleri fazla olan bir evden de düşük bir fiyat, sizin evinizin değeri oluyor. Karşılığı para olarak yazılsa da bu değeri kıyas yoluyla edindiniz. Parasal değerin olması, yine de bizi karmakarışık işlerden alıkoydu. 

Para yerine neden değerli madenler kullanılmıyor dersiniz? Aslında kullanılmıyor değil, bir zamanlar oldukça fazla kullanılmış ama günümüzde yatırım aracı gibi kullanılmakta. Altını bile para ile alıyorsunuz. Altın kıymetli bir metal. Kıymeti ise az olmasından kaynaklı. Metal olarak, bakırdan bir farklı olmasa da bakıra nazardan çok daha kıymetli. Hakeza elmas, yakut, zümrüt gibi taşlarda az bulunduğundan parasal karşılığı çok fazla. Mesela; Jüpiter, Satürn gibi gezegenlere ulaşabilseydik binlerce ton elmas getirebilirdik dünyamıza. O zaman da kıymeti düşerdi tabii. 

Para denildiğinde, birçoğumuzun aklına balya balya çantalar dolusu kağıt parçaları geliyordur. Peki bu paraların hangi ülkenin parasını olmasını istersiniz? Dolar mı, TL mi? Dolar çok daha cazip seçenek. Çünkü TL'ye göre daha değerli. Neden böyle oluyor? sorusuna daha sonra yanıt arayalım. Artık günümüzde o kadar çok para var ki ve bazı ürünler, taşınmazlar o kadar değerli ki bunları almak için paraları kamyonlarla taşımalısınız. 

Günümüzde madeni para basmak pek mantıklı seçenek gibi durmuyor. Şöyle düşünün: 200 lira değerinde madenî para için en değerli para 1 TL ve bundan 200 tane basmalısınız ama piyasada bunlara da ihtiyaç olduğu için basılmak zorunda. Kağıt para çok mantıklı olsa da onu bulundurmak, taşımak da riskli. Sıradan vatandaşlar olarak fabrikalar, holdingler almayacak olsak da, yine de çantayla para taşımak da cesaret isteyen bir iş. Nakit (banknot) bulundurmak, taşımak sorununu çözmek için çek tarzı uygulamalar geliştirilmiş ama onda da karşılıksız çıkma gibi sorunlar ortaya çıkmakta. Artık parasını evde tutan yoktur herhalde. Paralarımız bankada bizlerin de kendimize ait banka hesaplarımız var. Paramızı bankada, hesaplarımızda tutuyoruz.

Peki banka hesaplarında tutulan paralarımızın nakti karşılığı var mı? Tabii ki hayır. Sadece rakamlardan oluşan sayılardan ibaret. Kendimizi düşünelim. Aldığımız şeyleri kredi kartıyla alıyoruz. Ödemesini ise banka hesabımızdan havale ediyoruz. Kazançlarımızın çok azını nakit olarak kullanmaktayız. Çoğunluğunu sanal olarak kullanmaktayız. Evet, yeni paramız sanal para. Artık dünyada kullanılan para bu. Her ne kadar para basılması tabirini kullansak da, artık para basılma işi üretilen paranın çok düşük bir oranına tekabül etmekte. Para sanal olarak üretilmekte.

Bildiğim kadarıyla bu sistem şöyle işliyor: A ülkesinin merkez bankasının parası kalmamış olabilir, piyasada nakit sıkıntısı olabilir, piyasada para akışı azalmış olabilir. Bunlar olursa, para üretilmeye başlanıyor. Çoğu sanal, daha azı ise banknot olarak. A ülkesinin para miktarı 100 milyar olsun. Merkez Bankası da 10 milyar para üretti diyelim. Bu parayı bankalar aracılığıyla piyasaya sürüyor. Artık 110 milyarımız var. Para basılmadan/üretilmeden önce A ülkesinde var olan değerlerin parasal karşılığı 100 milyarken, basılan paradan sonra aynı değerlerin karşılığı 110 milyar. Yani paranız kabaca %10 değer kaybetti. Buna da enflasyon diyoruz. Kısacası para değer belirleme ve satın alma aracı. Artık olmazsa olmazlardanımız. Varlığı dert, yokluğu daha büyük dert. Şaka bir yana, harika bir icat ama dengesiz bir şekilde dağılmakta. Sizde olması gerekenden çok daha az olup, başkalarında ise hesaplayamayacağı kadar fazla olması.