Neden Dolarla Maaş Almıyoruz?

Bir önceki yazımda, para konusundan bahsetmiştim.

https://www.blogger.com/blog/post/edit/3461221851136502382/8720483186016351768

Şimdi ise birçok insanın aklındaki soruya yanıt arayalım. Dünyada sadece dolar kullanılsa n'olur? Doları seçme sebebimiz, çok güçlü ve bilinir bir para birimi olması. Dolar yerine tüm dünyanın ortaklaşa kullanabileceği bir para birimi de tercih edilebilir. Peki, neden dolar?

Bildiğiniz üzere, dışarıdan herhangi bir ürün, hizmet alırken dolar ya da euro üzerinden alıyoruz. Araba alıyoruz, dolar. Kıyafet alıyoruz, dolar. Hatta petrol alıyoruz dolar. Artık yurt içinde ihale alanlar bile TL yerine dolar bazlı anlaşmalar yapıyor. Sebebini hepinizin bildiği üzere, TL 'deki değer kaybı, dolarla iş yapmayı, maaş almayı vs cazip hâle getiriyor.

Diyelim bir dükkânınız var ve kiraya verdiniz. İki ay sonra enflasyon arttığında, TL ile anlaşmışsanız aldığınız kira bedeli aynı olsa bile değeri enflasyon oranında düşmektedir. Anlaşmayı dolar üzerinden yaptıysanız, dolarda hemen hemen enflasyon oranınca değerlendiği için, aldığınız kira geliri dolar cinsinden aynı dâhi olsa, TL bazında değer kazanacaktınız. Yani dolarla anlaşma yapmak mal sahibi için çok daha avantajlı bir durumdur. Hâliyle dışarıdan dolarla mal almayı bırakın, ülkemizde bile dolarla işlem yapmak isteyenler çoğunlukta. Dışarıya mal ve hizmet satışının da dolar cinsinden olduğunu da hatırlatalım.

Bu dolar neden bu kadar değerli? Biz de TL'yi bırakıp dolara geçsek olmaz mı? "Madem bizim maaşlarda dolara endekslensin." diyenleri duymuşsunuzdur. Dolar dünyadaki en güçlü para birimi. Nedeni ise, bildiğiniz üzere ABD. Amerika'nın üretim kapasitesi çok fazla. Ticaret hacmi çok fazla. Dünya'nın ihtiyaç duyduğu bir çok şeyi üreten ülke. Bunların başında bilişim ve teknolojik ürünler gelmekte. Durum böyle olunca da en rağbet gören para birimi olmakta. Maaşların dolara endekslenmesi ya da ülkedeki her şeyin dolara endekslenmesi meselesine bakalım: 

Diyelim ki devlet bütçe yapacak. Kasaya baktı, Bin lira var. Dolara çevrildiğinde kabaca 50 dolar olmakta. Dolar bir süre sonra TL karşında %10 değer kazandı diyelim. Az önce kasada 50 dolar vardı ama artık onun 5 doları hiç bir şey yapmadan yok oldu ve kabaca 45 dolar kaldı. Yani bu durum iş yapmak için oldukça zor görünüyor. Çünkü gerçek doların yok. Kasada gerçekten 50 doların olsaydı. Dolar, TL karşında ne kadar değer kazanırsa kazansın, kasada yine 50 dolar olacaktı.

Peki bu paralar neden birbiri karşısında sürekli değer kazanıp, kaybetmekte? Dolar genel itibariyle değer kazanırken, TL genel itibariyle neden değer kaybeden tarafta? Bu soruların cevabı üretimle ilgili. Örneğin; ABD geçen yıl 1000 dolarlık mal ve hizmet üretmiş olsun. Türkiye de dolar bazında 40 dolarlık iş üretmiş olsun. Bu yıl, ABD 1100 üretip biz ise yine 40 dolarlık iş yapmışsak, geçmiş olsun TL değer kaybetti, dolar ise arttı. Başka bir ülkenin ürettiği iş ABD'den fazlaysa, o ülkenin para birimi dolar karşında artmıştır, TL karşısında ise dolardan daha da fazla değer kazanmıştır. Her ülkenin üretimi farklılık arz ettiği için para birimleri de kendi aralarındaki üretim oranına göre değişmektedir. Kısacası, ne kadar çok ütetirsen, paran o kadar çok değerlenir.

Her ülkenin farklı oranlarda ürettiği, üretimin her yıl farklılaştığını biliyoruz. Bu durumda zaman içinde, üretimi artan ülkelerin paraları değerlenecek, üretimi daha az artan, sabit kalan ya da gerileyen ülkelerin paraları diğerlerine para birimi karşısında değer kaybedecektir. Kapitalist sistemde üretebildigin kadarsın. 

Ortak para birimi olabilir mi? Ortak para biriminin dolar olması imkansız, çünkü dolar basma, yönetme işi ABD merkez Bankası elinde. X ülkesinin doları bittiğinde, dolar basıp verir mi? Tabii ki hayır. Peki ortak bir kurul olsa. Dünya Merkez Bankası gibi. Paralar burdan basılıp gönderilse. Bu da oldukça zor. Hadi bir şekilde böyle bir sistem başlatıldı diyelim. Yine gelişmiş ülkeler parayı diğerlerinden hızlıca çekecek ve şu an ülkemizdeki gibi enflasyon söz konusu olacak. Enflasyondan alt gelir grubunun etkilendiği gibi alt gelir dilimindeki ülkeler derinden etkilenecektir. Dünyanın tek bir ülke gibi olması çok da mümkün gözükmüyor. Hatta mümkün değil.

Özetlersek, yaşadığınız ülke neresiyse kazancınız, o ülkenin para birimiyle olacak. Ülkenizin parasının değer kazanmasını istiyorsanız daha çok üreteceksiniz hatta ortalamadan daha fazla üreteceksiniz. Bu kadar üretime ihtiyaç var mı? Dünyayı zaten gereksiz üretimlerle mahvetmiyor muyuz? Bunlarvda başka bir yazının konusu...